Istorija Novog Beograda

Prvi istorijski trag o naseljavanju teritorije sadašnjeg Novog Beograda vodi u vreme turske vladavine. Kruševski pomenik (1713) beleži da je selo Bežanija postojalo 1512. godine. Imalo je tada 32 doma, da bi se do 1810. njihov broj uvećao na 115.

U 18. veku stanovništvo je bilo isključivo srpsko. Posle odlaska Turaka, za vreme Austro-Ugarske, doseljavaju se i druge nacionalnosti: Nemci, Mađari i Hrvati. Između dva rata, u susedstvu sela Bežanija nikli su Novo naselje i Staro sajmište.

Panorama ušća Save u Dunav i teren budućeg Novog Beograda, oko 1920. godine

Izgradnja Novog Beograda

Još 1923. bio je izgrađen prvi urbanistički plan koji je predviđao da se Beograd proširi i pređe na levu obalu Save. Uslovi nisu dozvoljavali da se ta ideja ostvari. Tri godine posle Drugog svetskog rata, 11. aprila 1948. godine, postavljen je kamen temeljac Novog Beograda i u proleće 1948. na levoj obali Save je počelo da se gradi naselje okruženo sa svih strana peskom i močvarnim tlom. Objekti su nicali jedni za drugim, a četiri godine kasnije (1952) je osnovana opština Novi Beograd.

Pretvoren u najveće gradilište u zemlji, ovaj deo Beograda je neočekivano brzo postao "grad u gradu". Po broju stanovnika Novi Beograd je najveća opština u Jugoslaviji. Mada je dugo smatran najvećom spavaonicom u Srbiji, po urbanističkoj postavci koja je zasnovana na međunarodnim idejama, arhitekturi internacionalnog duha, Novi Beograd je jedinstveni grad "svetla, sunca i budućnosti". On je odraz cele jedne epohe, njene estetike i etike, i na najbolji način ilustruje kvalitete i mane arhitekture toga vremena. Danas je Novi Beograd metropolis koji i dalje raste.

Dušan Milenković, stambena zgrada, blokovi 1 i 2, 1959-1963.

Samo u prve tri godine kroz frontovske i omladinske radne brigade je prošlo oko 200 hiljada njegovih graditelja - srednjoškolaca, studenata, radnika i inžinjera iz svih krajeva nekadašnje Jugoslavije. Najbrojnije među njima bile su seoske brigade iz Srbije. Radilo se i danju i noću, bez tehnike - ručno je sejan pesak i mešan malter, a konjska zaprega je prenosila teži materijal. Pre početka gradnje, močvarno zemljište je nasipano peskom iz Save i Dunava da bi se izdiglo iznad plavnih rečnih i podzemnih voda. Na toj ledini, po uzoru na Korbizjeove gradove, nikla je moderna urbana celina. Duboki su koreni ovog grada koji ima dah savremene arhitekture, široke bulevare, najduža i najlepša šetališta, uzvodno ili nizvodno niz reke. Novi Beograd je svedok najvećeg javnog rečnog poljupca na svetu: ušća Save u Dunav. Smešten je na površini od 4.096 hektara, na nadmorskoj visini izmedu 72 i 110 metara (najniža tačka se nalazi na ušću Save u Dunav, a najviša je na Bežanijskoj kosi).

Ušće Save u Dunav

Zapadna kapija

Novi Beograd ima 200 solitera i šest stotina velikih stambenih objekata. Jedan od najpoznatijih je "Zapadna kapija Beograda", sa desne strane autoputa prema Sremskoj Mitrovici, sa dva nebodera spojena mostom na vrhu. Većina zdanja svedoči o stambenom monumentalizmu. Prizemne, porodične kuće mogu da se nađu jedino na Bežanijskoj kosi i Ledinama koje su šezdesetih godina bile privremeno, a zatim prerasle u stalno naselje. Preostalih oko 80.000 novobeogradskih stanova smešteno je u višespratnim stambenim blokovima.

Palata federacije

Na spisku prvih graditeljskih uspeha bili su Palata federacije, sa oko 75.000 kvadratnih metara korisnog prostora, Studentski grad i prvi stambeni paviljoni u Tošinom bunaru, na mestu sadašnje mesne zajednice "Paviljoni". Od kasnije podignutih reprezentativnih objekata trebalo bi pomenuti Međunarodni kongresni, kulturni i poslovni "Centar Sava". Geneks-apartmane, zgradu "Jugopetrola", hotele "Hajat" i "Kontinental", najviše kategorije, sa salama za velike poslovne skupove, igralištima, bazenima, restoranima i parkinzima. Čitav prostor je ispresecan modernim saobraćajnicama u dužini od 160 kilometara.

Beogradska arena

U prethodnih nekoliko godina završena je izgradnja sportsko-poslovne hale "Beogradska arena", najveće na Balkanu, koja može da primi 20.000 gledalaca. Izgrađena je osnovna škola na Bežanijskoj kosi, kao i vrtić. Takođe su izgrađeni mnogi tržni centri i poslovne zgrade: Merkator, Merkur, TC "Delta siti", Rodić, Imocentar, Tempo, Ekspo centar, Atrijum, Luk oil, PC "Ušće", Autocentar Škoda, hoteli "IN" i "Holidej IN".

Izgradnja Novog Beograda nastavlja se i dalje. Trenutno se gradi milion i po kvadratnih metara poslovnog, komercijalnog i stambenog prostora: TC "Ušće", Savograd, GTC Blok 19a, Belgrejd ofis park, Erport siti, stambeno poslovni objekti u blokovima 61-64, Univerzitetsko selo sa oko 2.000 stanova, a u pripremi je i gradnja novog poslovnog centra Siti u blokovima 25 i 26. U Novom Beogradu biće izgrađeni teniski centri, atletski stadion i skejtpark.

Delta Siti

Sa urednim travnjacima, brojnim drvoredima, parkovima i pošumljenim platoima, Novi Beograd je opština sa najviše zelenila. Pored obale Save i Dunava uređena su šetališta. U "Parku prijateljstava" na Ušću šumi stotinak platana - simbola mira. Za uređenje "Parka prijateljstva" nedavno je bio raspisan konkurs na koji su pristigla 82 rada, a nagrađeno je 11. Na osnovu nagrađenih radova biće urađen regulacioni plan, koji bi trebalo da bude realizovan u nekoliko narednih godina. U maju 2008. godine otvorena su dva nova parka u Novom Beogradu, "Park duginih boja" na Bežanijskoj kosi, za osobe sa posebnim potrebama, i "Republike Srpske" na Starom sajmištu, između Starog železničkog mosta i "Gazele".

Park prijateljstva